بارش شهابی اوریونید (جبار) ۲۰۲۶ در راه است؛ چگونه و چه زمانی آن را تماشا کنیم؟
به گزارش شفق نیوز، بارش شهابی اوریونید (Orionids) در شب چهارشنبه ۲۱ اکتبر (29 مهر 1405) تا بامداد پنجشنبه ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ به اوج فعالیت می‌رسد. این پدیده نجومی هر سال در ماه اکتبر رخ می‌دهد و از برخورد ذرات باقی‌مانده از دنباله‌دار هالی با جو زمین شکل می‌گیرد. در شرایط مناسب رصد، امکان مشاهده حدود ۱۰ تا ۲۰ شهاب در ساعت وجود دارد. هرچند نور ماه در سال جاری دیدن شهاب‌های کم‌نور را دشوار می‌کند.
بهترین بازه برای رصد، ساعات پس از نیمه‌شب تا پیش از طلوع خورشید است. در این ساعات، نقطه تابش بارش در صورت فلکی جبار بالاتر می‌آید و فرصت مشاهده شهاب‌ها بیشتر می‌شود. دنباله‌دار هالی هنگام حرکت در منظومه شمسی، ذراتی از غبار و مواد باقی‌مانده را در مسیر مداری خود بر جای می‌گذارد. زمین هر سال در ماه اکتبر از بخشی از این مسیر عبور می‌کند و ذرات وارد جو زمین می‌شوند. ذرات با سرعت تقریبی ۶۶ کیلومتر بر ثانیه وارد جو می‌شوند و در اثر برهم‌کنش با جو، ردهای نورانی کوتاهی ایجاد می‌کنند که از سطح زمین به شکل شهاب دیده می‌شوند. بخش عمده این ذرات پیش از رسیدن به سطح زمین می‌سوزد.
بارش شهابی جبار یکی از دو بارش شهابی بزرگ که ناشی از بقایای دنباله‌دار هالی است در این هفته به اوج خود می‌رسد. هرچند حضور ماهِ کامل (یا نزدیک به کامل) باعث می‌شود تا پیش از غروب آن در اواخر شب، دیدن شهاب‌ها دشوارتر باشد. به گفته «انجمن شهاب‌سنگ آمریکا»، در زمان اوج این بارش از چهارشنبه‌شب تا صبح پنجشنبه در شرایط ایده‌آل رصدی، می‌توان تا ۲۰ شهاب در ساعت مشاهده کرد. شهاب‌های این بارش تا چند هفته پیش و پس از زمان اوج نیز قابل رویت هستند.
بارش شهابی جبار در نیمکره‌های شمالی و جنوبی، پس از نیمه‌شب قابل مشاهده است. به گفته ناسا، اگرچه نام این بارش از صورت فلکی «جبار» (Orion) گرفته شده، اما شهاب‌های آن در سراسر آسمان شب دیده می‌شوند. شهاب‌های جبار می‌توانند بسیار درخشان و سریع باشند و ردی درخشان از خود بر جای بگذارند که گاهی تا چند ثانیه باقی می‌ماند. در ادامه، آنچه باید درباره بارش شهابی جبار و سایر بارش‌های شهابی بدانید، آمده است.
بارش شهابی چیست؟
زمین در مسیر گردش خود به دور خورشید، چندین بار در سال از میان بقایای به‌جامانده از دنباله‌دارها و گاهی سیارک‌ها عبور می‌کند. منشأ بارش شهابی جبار، بقایای دنباله‌دار هالی است که هر ۷۵ سال یک‌بار از نزدیکی زمین می‌گذرد. وقتی این سنگ‌های فضاییِ پرسرعت وارد جو زمین می‌شوند، در اثر برخورد با هوا دچار مقاومت شده، به‌شدت داغ می‌شوند و در نهایت می‌سوزند.
گاهی هوای اطراف آن‌ها برای لحظاتی می‌درخشد و ردی آتشین از خود بر جای می‌گذارد؛ پدیده‌ای که ما آن را به نام «ستاره دنباله‌دار» (یا شهاب) می‌شناسیم. برای مشاهده بارش‌های شهابی که هر ساله در آسمان ظاهر می‌شوند، نیازی به تجهیزات خاصی ندارید. پیدا کردن مکانی که به اندازه کافی از نورهای شهری و سایر آلودگی‌های نوری دور باشد، به شما کمک خواهد کرد.
چگونه یک بارش شهابی را تماشا کنیم؟
بهترین زمان برای تماشای بارش شهابی اوریونید ۲۰۲۶، معمولاً پس از نیمه‌شب یا ساعات اولیه پیش از سپیده‌دم است؛ زمانی که نور ماه کمتر مزاحم رصد می‌شود.
منابع نوری مزاحم مانند ماه درخشان یا نورهای مصنوعی روی زمین، اصلی‌ترین موانع برای دیدن واضح شهاب‌ها هستند. شب‌های بدون ابر که ماه در کوچک‌ترین حالت خود (هلال باریک) قرار دارد، بهترین شرایط را برای رصد فراهم می‌کنند.
انتظار می‌رود بارش شهابی مهم بعدی، یعنی «بارش شهابی ثوری جنوبی» (Southern Taurids)، در تاریخ ۵ نوامبر به اوج خود برسد. در این زمان، ماه به صورت هلال باریک خواهد بود که شرایط مناسبی را برای تماشای این پدیده ایجاد می‌کند.
برای افزایش شانس رصد بارش شهابی اوریونید ۲۰۲۶، این نکات را رعایت کنید:
- مکانی دور از نور شهر انتخاب کنید: نور چراغ‌های خیابان، ساختمان‌ها و خودروها دیدن شهاب‌های کم‌نور را دشوار می‌کند.
- آسمان صاف را در نظر بگیرید: ابرها می‌توانند مانع مشاهده شهاب‌ها شوند.
- پس از نیمه‌شب به رصد بپردازید: ساعات پایانی شب و پیش از سپیده‌دم معمولاً فرصت مناسب‌تری فراهم می‌کنند.
- چند دقیقه به چشم‌ها فرصت دهید: حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه حضور در تاریکی به سازگاری چشم با محیط کمک می‌کند.
- به بخش گسترده‌ای از آسمان نگاه کنید: شهاب‌ها فقط از نقطه‌ای که نام بارش از آن گرفته شده ظاهر نمی‌شوند.
بارش اوریونید 2026 از کدام مناطق قابل مشاهده است؟
بارش شهابی جبار از هر دو نیمکره شمالی و جنوبی زمین قابل مشاهده است. برای رصد در ایران، مناطق خارج از شهرها و نقاطی با افق باز و آسمان تاریک مناسب‌تر هستند. در نیمکره شمالی، ناسا توصیه می‌کند رصدگران دراز بکشند، پاهای خود را به سمت جنوب‌شرق قرار دهند و بخش وسیعی از آسمان را زیر نظر بگیرند. این روش نیاز به پیدا کردن دقیق نقطه تابش را از بین می‌برد.
اطلاعات مهم درباره بارش شهابی جبار ۲۰۲۶
- نام بارش: اوریونید یا بارش شهابی جبار
- شب اوج فعالیت: ۲۱ تا ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۹ تا ۳۰ مهر ۱۴۰۵
- دوره فعالیت: ۲ اکتبر تا ۷ نوامبر ۲۰۲۶
- منشأ ذرات: دنباله‌دار هالی
- سرعت ورود شهاب‌ها به جو: حدود ۶۶ کیلومتر بر ثانیه
- نرخ پیش‌بینی‌شده در آسمان تاریک: حدود ۱۰ تا ۲۰ شهاب در ساعت
- ابزار مورد نیاز: بدون نیاز به تلسکوپ یا دوربین دوچشمی
