همه چیز درباره کشتی بخار گریت بریتن SS Great Britain

کشتی بخار گریت بریتن (SS Great Britain) در سال 1843 میلادی به آب انداخته شد؛ شناوری که طراحی آن به مهندس بریتانیایی ایزامبارد کینگدام برونل نسبت داده می‌شود و در زمان خود با ترکیب بدنه آهنی، نیروی بخار و پروانه پیشران، تغییر مهمی در صنعت کشتی‌سازی ایجاد کرد. گریت بریتن در بندر بریستول ساخته شد و در زمان آغاز به کار، برای سفرهای اقیانوسی و جابه‌جایی مسافر در مسیرهای طولانی طراحی شده بود.

کشتی SS Great Britain چگونه ساخته شد؟

داستان ساخت گریت بریتن به اواخر دهه 1830 بازمی‌گردد. طرح اولیه کشتی قرار بود با بدنه چوبی و چرخ‌های پارویی ساخته شود، اما در جریان طراحی و ساخت، برونل و همکارانش تصمیم گرفتند ساختار کشتی را تغییر دهند. استفاده از آهن برای بدنه، در آن دوره تصمیمی فنی و پرریسک محسوب می‌شد، زیرا کشتی‌های بزرگ اقیانوس‌پیما هنوز عمدتاً با چوب ساخته می‌شدند.

ساخت بدنه آهنی در سال 1839 در اسکله بزرگ غربی بریستول آغاز شد. در ادامه، آزمایش‌های مربوط به استفاده از پروانه پیشران باعث شد طرح اولیه موتور و سامانه رانش نیز تغییر کند. برونل پس از مشاهده عملکرد کشتی آزمایشی آرکیمدس در بریستول در سال 1840، استفاده از پروانه را برای کشتی جدید مناسب‌تر دانست.

همچنین ببینید: لحظه غرق‌شدن کشتی کاستا کنکوردیا

19 ژوئیه 1843؛ آغاز فعالیت یک کشتی متفاوت

گریت بریتن در 19 ژوئیه 1843 در بریستول به آب انداخته شد و مراسم آن با حضور شاهزاده آلبرت برگزار شد. منابع تاریخی آن را در زمان ساخت، بزرگ‌ترین کشتی جهان معرفی کرده‌اند. وب‌سایت رسمی مجموعه نگهداری این کشتی نیز اعلام کرده است که گریت بریتن هنگام به آب‌اندازی، بزرگ‌ترین کشتی مسافربری جهان بود.

بدنه کشتی از آهن پرچ‌شده ساخته شده بود و طول آن حدود 322 فوت، معادل نزدیک به 98 متر، و عرض آن 48 فوت، معادل حدود 14.6 متر بود. وزن ناخالص ثبت‌شده کشتی نیز 2936 تن اعلام شده است. گریت بریتن علاوه بر موتور بخار و پروانه، دارای تجهیزات بادبانی نیز بود و طراحی آن برای استفاده ترکیبی از نیروی بخار و باد انجام شده بود.

ترکیب بدنه آهنی و پیشرانش پروانه‌ای، مشخصه‌ای مهم در طراحی گریت بریتن بود. این کشتی نخستین کشتی آهنی جهان نبود و نخستین شناور مجهز به پروانه نیز محسوب نمی‌شد؛ اهمیت تاریخی آن در مقیاس بزرگ اقیانوس‌پیمایی و ترکیب این فناوری‌ها در یک کشتی مسافربری بزرگ بود.

نخستین سفر به نیویورک

گریت بریتن برای فعالیت در مسیر اقیانوس اطلس ساخته شده بود و نخستین سفر خود را به مقصد نیویورک انجام داد. در این سفر، 60 مسافر درجه یک به همراه مسافران بخش عرشه و حدود 600 تن محموله در کشتی حضور داشتند. موتور تک‌پروانه‌ای کشتی توانایی رساندن آن به سرعت حدود 12 گره دریایی را داشت.

استفاده از بدنه آهنی اجازه می‌داد ابعاد کشتی نسبت به بسیاری از نمونه‌های چوبی پیشین افزایش پیدا کند. منابع تاریخی مربوط به کشتی‌سازی نیز تأکید کرده‌اند که گریت بریتن در کنار اندازه بزرگ، به‌دلیل استفاده از آهن و سیستم پیشرانش پروانه‌ای، جایگاه خاصی در تحول کشتی‌های اقیانوس‌پیما پیدا کرد.

سفر به استرالیا و تغییر نقش کشتی

مسیر فعالیت گریت بریتن بعدها تنها به اقیانوس اطلس محدود نماند. این کشتی برای جابه‌جایی مسافر و بار به مقصد استرالیا نیز مورد استفاده قرار گرفت و در طول سال‌های فعالیت، سفرهای متعددی میان بنادر مختلف انجام داد.

بر اساس اطلاعات مجموعه تاریخی گریت بریتن، کشتی در طول عمر کاری خود به 5 قاره سفر کرد و مجموع مسیرهای ثبت‌شده آن شامل 32 بار گردش به دور جهان بوده است. همچنین حدود 15000 مهاجر را در مسیر استرالیا جابه‌جا کرد.

در سال‌های فعالیت، مسافران و گروه‌های شناخته‌شده‌ای نیز با این کشتی سفر کردند. تیم نخست کریکت انگلستان که در سال 1861 برای مسابقه و تور ورزشی به استرالیا رفت، از مسافران گریت بریتن بود. نویسنده بریتانیایی آنتونی ترولوپ نیز در میان مسافران این کشتی قرار داشت.

از کشتی مسافربری تا کشتی باری

نقش گریت بریتن در طول عمر خود تغییر کرد. این کشتی در جریان جنگ کریمه و همچنین در دوره شورش هند به‌عنوان کشتی حمل نیرو نیز مورد استفاده قرار گرفت. در سال 1882، موتور آن برداشته شد و کشتی به یک شناور باری تبدیل شد.

گریت بریتن پس از چند دهه فعالیت، در نزدیکی دماغه هورن با شرایط نامساعد دریایی روبه‌رو شد و در سال 1884 آسیب دید. پس از آن به بندر استنلی در جزایر فالکلند منتقل شد و مدتی به‌عنوان انبار شناور زغال‌سنگ مورد استفاده قرار گرفت.

نجات کشتی گریت بریتن پس از سال‌ها

سرنوشت این کشتی می‌توانست با کنار گذاشته شدن در جزایر فالکلند به پایان برسد، اما عملیات نجات آن چند دهه بعد آغاز شد. گریت بریتن پس از سال‌ها رهاشدگی، در سال 1970 به بریتانیا بازگردانده شد و به اسکله بزرگ غربی در بریستول منتقل شد؛ همان محلی که ساخت کشتی در آن آغاز شده بود.

بازگرداندن کشتی به بریستول، مرحله تازه‌ای در تاریخ آن ایجاد کرد. بدنه آهنی که سال‌ها در معرض رطوبت و نمک قرار داشت، به مراقبت و حفاظت تخصصی نیاز داشت. بررسی‌های انجام‌شده روی سازه نشان داد که خوردگی ناشی از کلریدها می‌تواند به آهن بدنه آسیب جدی وارد کند. برای کاهش روند زنگ‌زدگی، شرایط محیطی اطراف کشتی نیز تحت کنترل قرار گرفته است.

وضعیت SS Great Britain امروز

امروزه گریت بریتن در اسکله بزرگ غربی شهر بریستول نگهداری می‌شود؛ همان اسکله تاریخی که ساخت کشتی در آن انجام شده بود. بازدیدکنندگان می‌توانند وارد کشتی شوند و بخش‌هایی از عرشه، محل اقامت مسافران، موتورخانه و تجهیزات مربوط به ساختار تاریخی آن را مشاهده کنند.

در محل نگهداری کشتی، برای حفاظت از بدنه آهنی، محیط خشک کنترل‌شده ایجاد شده است. سامانه‌های رطوبت‌گیر هوای گرم و خشک را در اطراف بدنه به گردش درمی‌آورند تا سرعت خوردگی کاهش پیدا کند. پروانه موجود در نمایشگاه نیز نمونه بازسازی‌شده‌ای از پروانه 6 پره طراحی‌شده برای گریت بریتن است.

اهمیت تاریخی این کشتی تنها به اندازه یا قدمت آن محدود نمی‌شود. گریت بریتن در دوره‌ای ساخته شد که صنعت دریانوردی در حال عبور از کشتی‌های چوبی و سامانه‌های سنتی حرکت به سمت فناوری‌های جدید بود. بدنه آهنی، موتور بخار و پروانه پیشران در این کشتی در مقیاسی بزرگ کنار هم قرار گرفتند و تجربه‌ای تازه برای سفرهای طولانی دریایی ایجاد کردند.

در پرونده‌های تاریخی مربوط به این کشتی، مسیر فعالیت آن از یک کشتی مسافربری اقیانوس‌پیما تا کشتی باری و سپس یک شناور متروکه در جزایر فالکلند ثبت شده است. بازگشت آن به بریستول در سال 1970 باعث شد سازه‌ای که بخش مهمی از تاریخ مهندسی دریایی قرن نوزدهم را در خود دارد، دوباره در محل تولدش قرار بگیرد. امروز SS Great Britain به‌عنوان یک کشتی تاریخی در بریستول نگهداری می‌شود.

مشخصات کشتی گریت بریتن

نقل‌قول تاریخی درباره گریت بریتن

«کشتی گریت بریتن در سال 1843 به آب انداخته شد و در زمان خود با بدنه آهنی و پیشرانش پروانه‌ای، طراحی متفاوتی نسبت به کشتی‌های رایج داشت.»

اطلاعات مربوط به تاریخ ساخت، ابعاد، سامانه پیشرانش و مسیرهای دریایی گریت بریتن در منابع موزه‌ای و اسناد مجموعه تاریخی این کشتی ثبت شده است. شفق نیوز نیز در بررسی تاریخ این کشتی، داده‌های منابع تاریخی را درباره ساخت، سفرها، تغییر کاربری و بازگشت آن به بریستول مبنا قرار داده است.

برای مطالعه تاریخ سفرهای گریت بریتن، اسناد مجموعه این کشتی نشان می‌دهد که اطلاعات مربوط به مسافران، خدمه، مسیرها و زمان حرکت بسیاری از سفرها نیز ثبت و آرشیو شده است. این اطلاعات در کنار اسناد موزه‌ای، تصویری دقیق از دوره فعالیت این کشتی در قرن نوزدهم ارائه می‌کند.

شفق نیوز | منابع: مجموعه تاریخی SS Great Britain و موزه‌های سلطنتی گرینویچ