علت زلزله چیست؟
به گزارش شفق نیوز، زلزله لرزش ناگهانی زمین است که در اثر آزاد شدن انرژی درون زمین ایجاد می‌شود. انرژی معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که سنگ‌های پوسته زمین توسط حرکت صفحات تکتونیکی تحت فشار قرار می‌گیرند. وقتی این فشار خیلی زیاد می‌شود، سنگ‌ها می‌شکنند یا در امتداد یک گسل می‌لغزند و انرژی لرزه‌ای آزاد می‌کنند.
زلزله‌ها می‌توانند آنقدر کوچک باشند که مردم هرگز متوجه آنها نشوند، یا آنقدر قوی باشند که به ساختمان‌ها، جاده‌ها و مناظر آسیب برسانند. آنها یکی از واضح‌ترین نشانه‌های تغییر مداوم سیاره ما در زیر سطح هستند.
به عبارت ساده، زلزله زمانی اتفاق می‌افتد که بخشی از زمین به طور ناگهانی حرکت می‌کند و ارتعاشاتی را از طریق زمین ارسال می‌کند.
زلزله چگونه اتفاق می‌افتد؟
لایه بیرونی زمین به قطعات بزرگی به نام صفحات تکتونیکی شکسته می‌شود. این صفحات همیشه در حال حرکت هستند، اگرچه این حرکت معمولاً بسیار کند است. در برخی مکان‌ها، صفحات به یکدیگر فشار می‌آورند، از هم جدا می‌شوند یا از روی یکدیگر می‌لغزند.
با حرکت صفحات، فشار در سنگ‌های امتداد گسل‌ها ایجاد می‌شود. وقتی فشار از تحمل سنگ‌ها بیشتر می‌شود، سنگ‌ها ناگهان می‌شکنند یا تغییر مکان می‌دهند. این آزادسازی ناگهانی انرژی، امواج لرزه‌ای ایجاد می‌کند که در زمین حرکت می‌کنند و باعث لرزش در سطح می‌شوند. به همین دلیل است که زمین‌لرزه‌ها اغلب بدون هشدار رخ می‌دهند.
چه چیزی باعث زلزله می‌شود؟
بیشتر زمین‌لرزه‌ها ناشی از حرکت صفحات تکتونیکی هستند. با این حال، همه زمین‌لرزه‌ها به یک دلیل اتفاق نمی‌افتند.
علل رایج عبارتند از:
1- حرکت تکتونیکی
این علت اصلی زمین‌لرزه‌ها در سراسر جهان است. این اتفاق زمانی می‌افتد که صفحات در مرزهای خود با هم تعامل دارند.
2- حرکت گسل
وقتی سنگ‌ها در امتداد یک خط گسل می‌لغزند، انرژی ذخیره شده به صورت زلزله آزاد می‌شود.
3- فعالیت آتشفشانی
برخی از زمین‌لرزه‌ها به دلیل حرکت ماگما در زیر زمین در نزدیکی آتشفشان‌ها رخ می‌دهند.
4- فعالیت‌های انسانی
در برخی موارد، معدن‌کاری، پر کردن مخزن، حفاری یا انفجارهای زیرزمینی می‌توانند باعث زمین‌لرزه‌های کوچک شوند.
حتی اگر علل ممکن است متفاوت باشند، ایده اصلی یکسان است: انرژی جمع می‌شود و ناگهان آزاد می‌شود.
زمین‌لرزه‌ها از کجا شروع می‌شوند؟
زمین‌لرزه از نقطه‌ای در داخل زمین به نام کانون یا کانون زلزله شروع می‌شود. نقطه‌ای که مستقیماً بالای آن روی سطح زمین قرار دارد، مرکز زلزله نامیده می‌شود. کانون زلزله جایی است که حرکت سنگ‌ها برای اولین بار آغاز می‌شود. مرکز زلزله، مکانی سطحی است که مردم معمولاً هنگام توصیف محل وقوع زلزله به آن اشاره می‌کنند. درک این تفاوت به توضیح این موضوع کمک می‌کند که چرا برخی مکان‌ها لرزش‌های قوی‌تری نسبت به سایر مکان‌ها تجربه می‌کنند.
چرا زلزله در برخی مناطق بیشتر اتفاق می‌افتد؟
زلزله‌ها در مناطقی نزدیک به مرزهای صفحات تکتونیکی رایج‌تر هستند. این مکان‌ها مکان‌هایی هستند که پوسته زمین تحت فشار بیشتری قرار دارد.
مناطق مستعد زلزله اصلی عبارتند از:
- حلقه آتش اقیانوس آرام
- کالیفرنیا
- ژاپن
- آلاسکا
- بخش‌هایی از اندونزی و فیلیپین
این مکان‌ها زلزله‌های مکرری را تجربه می‌کنند زیرا حرکت صفحات در آنجا فعال‌تر از مناطق داخلی پایدار است.
در طول زلزله چه اتفاقی می‌افتد؟
در طول زلزله، انرژی به شکل امواج لرزه‌ای از کانون به بیرون حرکت می‌کند. این امواج در سراسر زمین و در امتداد سطح آن حرکت می‌کنند. سه اثر اصلی وجود دارد که مردم ممکن است متوجه آن شوند:
- لرزش زمین
- حرکت غلتشی یا ارتعاشی
- ترک خوردن، فروپاشی یا جابجایی سازه‌ها
بعضی از زلزله‌ها فقط چند ثانیه طول می‌کشند، در حالی که زلزله‌های قوی‌تر ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشند و پس از آنها پس‌لرزه‌هایی رخ دهد.
اگرچه زلزله‌ها ناگهانی احساس می‌شوند، اما فرآیندهای پشت آنها ممکن است سال‌ها یا قرن‌ها طول بکشد تا در زیر زمین شکل بگیرند.
آیا همه زلزله‌ها خطرناک هستند؟
نه، همه زلزله‌ها خطرناک نیستند. بسیاری از آنها آنقدر ضعیف هستند که احساس نمی‌شوند. دانشمندان هر ساله هزاران زلزله کوچک را با استفاده از ابزارهای حساس تشخیص می‌دهند.
خطر به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- بزرگی
- عمق
- فاصله از مرکز زلزله
- کیفیت ساختمان
- شرایط زمین محل
یک زلزله متوسط در یک شهر پرجمعیت می‌تواند مخرب‌تر از یک زلزله قوی‌تر در یک منطقه دورافتاده باشد.
زلزله‌ها چگونه اندازه‌گیری می‌شوند؟
زلزله‌ها به دو روش اصلی اندازه‌گیری می‌شوند:
بزرگی: بزرگی نشان می‌دهد که زلزله چقدر انرژی آزاد کرده است.
شدت: شدت، شدت لرزش را در یک مکان خاص و میزان خسارت ناشی از آن را توصیف می‌کند.
این تفاوت مهم است زیرا یک زلزله واحد دارای یک ریشتر است، اما شدت آن می‌تواند از مکانی به مکان دیگر متفاوت باشد. زلزله چیزی فراتر از لرزش ساده زمین است. زلزله نتیجه آزاد شدن انرژی در اعماق زمین است که معمولاً به دلیل حرکت صفحات تکتونیکی و فعالیت گسل‌ها رخ می‌دهد. برخی زلزله‌ها خفیف هستند، در حالی که برخی دیگر می‌توانند ویرانی‌های گسترده‌ای به بار آورند.
اگر به مطالب علمی درباره پدیده‌های طبیعی علاقه‌مند هستید، در ادامه می‌توانید مطالب علت ایجاد مه، علت ایجاد رنگین کمان و علت ایجاد سونامی را نیز در سایت شفق نیوز مطالعه کنید.
پرسش‌های متداول
تعریف ساده زلزله چیست؟
زلزله عبارت است از لرزش ناگهانی زمین که ناشی از حرکت در اعماق آن است.
چرا زلزله در شرق آسیا و ژاپن به دفعات زیاد رخ می‌دهد؟
این مناطق در نزدیکی مرزهای فعال صفحات تکتونیکی واقع شده‌اند؛ جایی که تنش و حرکت زمین شایع‌تر است.
زلزله از کجا آغاز می‌شود؟
زلزله از نقطه‌ای در درون زمین به نام «کانون» (Focus) یا «هیپوسنتر» (Hypocenter) آغاز می‌شود.
