اولین ساعت قابل‌حمل تاریخ «Watch 1505» پیتر هنلاین

به گزارش شفق نیوز، نام پیتر هنلاین در تاریخ ساعت‌سازی با تلاش برای کوچک‌کردن سازوکارهای مکانیکی و تبدیل ساعت از یک وسیله بزرگ و ثابت به ابزاری قابل حمل گره خورده است. در میان نمونه‌های منسوب به او، Watch 1505 که با نام‌هایی مانند PHN1505 و «ساعت پومندر 1505» نیز شناخته می‌شود، جایگاه خاصی دارد. این ساعت به حدود سال 1505 در نورنبرگ نسبت داده شده و ساختار آن با شکل کروی جعبه‌های موسوم به پومندر شناخته می‌شود.

ساعت Watch 1505 یک ساعت مکانیکی کوچک با بدنه‌ای کروی از جنس مس طلاکوب‌شده با روش طلاکوبی حرارتی است. سازوکار داخلی ساعت عمدتاً از آهن ساخته شده و مجموعه چرخ‌دنده‌ها و اجزای مکانیکی در فضای بسیار محدودی داخل بدنه قرار گرفته‌اند. همین فشردگی، بخش مهمی از ویژگی فنی این ساعت تاریخی به شمار می‌رود.

پیتر هنلاین؛ سازنده‌ای از نورنبرگ

پیتر هنلاین در نورنبرگ آلمان فعالیت می‌کرد و از او به عنوان قفل‌ساز و سازنده ساعت‌های کوچک یاد شده است. در دوره‌ای که ساعت‌های مکانیکی هنوز ابعاد بزرگی داشتند، کاهش اندازه قطعات و استفاده از نیروی فنر امکان ساخت ساعت‌هایی را فراهم کرد که می‌توانستند همراه انسان جابه‌جا شوند.

موزه سیکو در بررسی تاریخ ساعت‌های قابل حمل می‌نویسد که پیتر هنلاین یک مهندس مکانیکی اهل نورنبرگ بود و گزارش تاریخی مربوط به سال 1512، از ساخت ساعت‌های استوانه‌ای قابل حمل توسط او خبر می‌دهد. در این گزارش آمده است که ساعت می‌توانست حدود 40 ساعت کار کند. همین گزارش تاریخی در شکل‌گیری شهرت هنلاین به عنوان سازنده ساعت‌های کوچک و قابل حمل نقش مهمی داشته است.

در شفق نیوز نیز آمده است که هنلاین ساعت‌های قابل حمل بسیار کوچک با شکل‌های مکعبی یا استوانه‌ای می‌ساخت و برای تأمین انرژی آنها از فنر به جای وزنه استفاده می‌کرد. این تغییر، امکان کوچک‌سازی ساعت مکانیکی را فراهم کرد و باعث شد سازوکار ساعت به وسیله‌ای قابل حمل تبدیل شود.

ساعت Watch 1505 چه شکلی دارد؟

Watch 1505 برخلاف تصور امروزی از ساعت مچی، صفحه‌ای بزرگ و بندی برای قرارگرفتن روی مچ دست ندارد. بدنه این ساعت به شکل یک گوی کوچک طراحی شده و از ساختار پومندر الهام گرفته است. پومندر در اروپای قرون وسطی و دوره رنسانس ظرفی کوچک برای نگهداری مواد معطر، به‌ویژه مشک، بود و شکل کروی آن برای ساخت ساعت قابل حمل نیز مورد استفاده قرار گرفت.

در ساعت 1505، این بدنه کروی تنها نقش ظاهری ندارد و به عنوان محفظه سازوکار مکانیکی نیز عمل می‌کند. داخل آن اجزای ساعت قرار گرفته‌اند و صفحه نمایش زمان در بخش داخلی قابل مشاهده است. طراحی کلی، ساعت را به وسیله‌ای کوچک تبدیل می‌کرد که می‌توانست همراه صاحب خود حمل شود.

بدنه پومندر از مس طلاکوب‌شده ساخته شده و سازوکار داخلی عمدتاً از آهن تشکیل شده است. آثار ساخت، تعمیر و استفاده در بخش‌های مختلف ساعت نیز در بررسی‌های انجام‌شده مورد توجه قرار گرفته‌اند.

سازوکار مکانیکی ساعت Watch 1505

مهم‌ترین بخش Watch 1505، سازوکار مکانیکی آن است. برای قرار دادن یک ساعت مکانیکی در چنین فضای کوچکی، قطعات باید به اندازه قابل توجهی کوچک می‌شدند و در فضای محدود داخل محفظه قرار می‌گرفتند.

بررسی‌های فنی منتشرشده درباره این ساعت نشان می‌دهد که حرکت ساعت از قطعات آهنی تشکیل شده و اجزای مکانیکی در کنار یکدیگر درون محفظه پومندر قرار گرفته‌اند. فنر اصلی انرژی مورد نیاز حرکت را تأمین می‌کند و مجموعه چرخ‌دنده‌ها این نیرو را به سازوکار نمایش زمان منتقل می‌کنند.

قرار دادن یک سازوکار مکانیکی فعال درون محفظه‌ای با ابعاد بسیار کوچک، نیازمند ساخت قطعات ظریف و تنظیم دقیق آنها بود.

چرا شکل پومندر برای ساعت استفاده شد؟

پومندر پیش از استفاده در ساعت‌سازی، وسیله‌ای شناخته‌شده برای نگهداری مواد معطر بود. شکل کروی این ظرف باعث می‌شد بتوان از فضای داخلی آن برای قرار دادن سازوکار ساعت استفاده کرد. به این ترتیب، سازنده مجبور نبود یک محفظه کاملاً جدید برای ساعت طراحی کند و می‌توانست فناوری مکانیکی را در قالبی آشنا و قابل حمل قرار دهد.

نمونه‌های اولیه معمولاً از دو نیمه تشکیل می‌شدند که به یکدیگر متصل بودند. با باز شدن بخش بالایی، صفحه ساعت در قسمت داخلی قابل مشاهده بود. برخی نمونه‌ها نیز به سازوکار زنگ مجهز بودند.

ساعت 1505 و وضعیت آن در تاریخ ساعت‌سازی

نام Watch 1505 به عنوان یک ساعت تاریخی مربوط به حدود سال 1505 و منسوب به پیتر هنلاین مطرح می‌شود. وب‌سایت تخصصی این ساعت نیز آن را «The 1505 Watch» معرفی کرده و محل ساخت آن را نورنبرگ و زمان ساخت را حدود 1505 ذکر می‌کند و سازنده را به هنلاین نسبت می‌دهد.

در عین حال، تاریخ ساعت‌های قابل حمل در ابتدای قرن شانزدهم موضوع پژوهش‌های تاریخی گسترده‌ای بوده است. مقاله منتشرشده در نشریه تخصصی Antiquarian Horology درباره اختلاف نظر پیرامون ساعت‌های اولیه آلمان و ایتالیا توضیح می‌دهد که هیچ شیء باقی‌مانده‌ای وجود ندارد که بتوان با اطمینان کامل آن را به هنلاین نسبت داد. در همین پژوهش، نمونه‌ای که زمانی متعلق به فیلیپ ملانشتون بوده و تاریخ 1530 دارد، به عنوان نمونه‌ای مهم از ساعت‌های پومندر شناخته شده است.

این موضوع با ساعت دیگری که در مجموعه موزه ملی ژرمن در نورنبرگ نگهداری می‌شود تفاوت دارد. آن ساعت که به نام «Henlein-Uhr» شناخته می‌شود، سال‌ها به هنلاین و تاریخ 1510 نسبت داده می‌شد، اما بررسی‌های فنی نشان دادند که خود ساعت در قرن نوزدهم از قطعات قدیمی و جدید کنار هم قرار گرفته است. بنابراین نباید اطلاعات مربوط به آن نمونه را با Watch 1505 یکسان دانست.

ساعت پومندر ملانشتون؛ نمونه تاریخی قابل مقایسه

برای شناخت بهتر ساعت‌های پومندر، نمونه متعلق به فیلیپ ملانشتون اهمیت زیادی دارد. این ساعت که تاریخ 1530 دارد، در موزه هنر والترز در بالتیمور نگهداری می‌شود. متخصصان آن را قدیمی‌ترین ساعت پومندر دارای تاریخ مشخص معرفی کرده‌اند.

ساختار این نمونه نشان می‌دهد که ساعت‌سازان اوایل قرن شانزدهم چگونه تلاش می‌کردند سازوکارهای مکانیکی را در محفظه‌های کوچک قرار دهند. چنین ساعت‌هایی هنوز با ساعت مچی امروزی فاصله زیادی داشتند و بیشتر به عنوان وسایل شخصی قابل حمل مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

ارزش فنی Watch 1505

اهمیت Watch 1505 تنها به سالی که به آن نسبت داده می‌شود محدود نیست. این ساعت نمونه‌ای از دوره‌ای است که کوچک‌سازی سازوکارهای مکانیکی در ساعت‌سازی اهمیت پیدا کرد. ساعت‌های بزرگ و وزن‌محور برای جابه‌جایی مناسب نبودند، اما استفاده از فنر اصلی امکان ساخت سازوکارهایی را فراهم کرد که نسبت به ساعت‌های وزن‌محور، قابلیت حمل بیشتری داشتند.

موزه سیکو نیز توضیح می‌دهد که فنر اصلی نسبت به وزنه فضای بسیار کمتری اشغال می‌کند و در برابر حرکت و تغییر وضعیت، محدودیت‌های متفاوتی دارد. همین فناوری نقش مهمی در توسعه ساعت‌های قابل حمل ایفا کرد.

وضعیت مالکیت و نگهداری ساعت 1505

ساعت در مالکیت خصوصی قرار دارد و در جریان پژوهش‌های مختلف، بررسی‌های تصویری، فلزی و فنی روی آن انجام شده است. گزارش‌های مربوط به این ساعت از بررسی آثار ساخت، وضعیت سطح، تعمیرات گذشته و عملکرد سازوکار داخلی سخن می‌گویند. درباره نمونه 1505 همچنین آمده است که ساعت پس از تعمیر و تعویض برخی قطعات همچنان قابلیت کارکرد خود را حفظ کرده است.

پیتر هنلاین و تغییر مسیر ساعت‌های قابل حمل

نام پیتر هنلاین در تاریخ ساعت‌سازی نورنبرگ با توسعه ساعت‌های کوچک و قابل حمل همراه است. گزارش سال 1512 درباره ساعت‌های کوچک او و همچنین اسناد مربوط به سفارش‌های بعدی، نشان می‌دهند که ساخت چنین ساعت‌هایی در نورنبرگ به یک فعالیت تخصصی تبدیل شده بود.

Watch 1505 ساعتی قابل‌حمل منسوب به پیتر هنلین است که نام آن با تاریخچه ساعت‌سازی اولیه در نورنبرگ گره خورده؛ با این حال، نمونه شناخته‌شده امروزی از قطعات دوره‌های مختلف تشکیل شده و انتساب قطعی آن به سال 1505 قابل تأیید نیست. به نظر شما آیا می‌توان Watch 1505 را نخستین ساعت قابل‌حمل تاریخ دانست؟

منابع:
the1505.com
wikipedia.org