پدیده «ال‌نینو» خشک‌ترین بیابان جهان را تبدیل به مزرعه گل کرد

بارش‌های غیرمعمول در شمال شیلی، چهره آتاکاما را در سال 2026 تغییر داده است؛ جایی که بخش‌هایی از خشک‌ترین بیابان غیرقطبی زمین اکنون با گل‌های بنفش و سفید پوشیده شده‌اند. این پدیده که با عنوان «بیابان گل‌پوش» (Desierto Florido) شناخته می‌شود، نتیجه فعال شدن بذرها و پیازهایی است که برای مدت طولانی در خاک خشک باقی می‌مانند و با رسیدن رطوبت کافی دوباره رشد می‌کنند.

به گزارش شفق نیوز، آتاکاما در شمال شیلی قرار دارد و هسته فوق‌خشک آن در برخی نقاط کمتر از 2 میلی‌متر بارش سالانه دریافت می‌کند. همین شرایط باعث شده این منطقه به عنوان خشک‌ترین بخش غیرقطبی زمین شناخته شود. با این حال، خاک آتاکاما کاملاً بدون حیات نیست و تعداد زیادی بذر و اندام زیرزمینی گیاهان می‌توانند برای مدت طولانی در حالت خواب باقی بمانند.

در سپتامبر 2026، بارش سنگین در بخش‌هایی از آتاکاما رطوبت مورد نیاز این گیاهان را فراهم کرد. بارش در برخی مناطق به بیش از 180 میلی‌متر رسید؛ رقمی که برای این منطقه بسیار غیرعادی است. آب به لایه‌های عمیق‌تر ماسه نفوذ کرد و شرایط لازم برای فعال شدن بذرها و پیازهای زیر خاک را ایجاد کرد.

بر اساس برآوردهای منتشرشده از وضعیت فعلی، شکوفایی امسال می‌تواند در محدوده‌هایی از آتاکاما به حدود 15 هزار هکتار برسد و انتظار می‌رود نمایش گل‌ها در ماه اکتبر به اوج خود برسد.

نقش ال‌نینو در شکوفایی آتاکاما

ال‌نینو (El Niño) بخش گرم چرخه اقلیمی «ال‌نینو ـ نوسان جنوبی» یا ENSO است. در این وضعیت، دمای سطح آب در بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی افزایش پیدا می‌کند و هم‌زمان الگوهای معمول باد و بارش تغییر می‌کنند.

در شرایط عادی، بادهای تجاری در امتداد استوا آب گرم سطحی را به سمت غرب اقیانوس آرام می‌رانند و در شرق، آب سردتر از اعماق بالا می‌آید. هنگام ال‌نینو، این بادها ضعیف می‌شوند و آب گرم به سمت بخش‌های شرقی‌تر اقیانوس حرکت می‌کند. این تغییر، گردش جو و محل شکل‌گیری سامانه‌های بارشی را نیز جابه‌جا می‌کند.

اثر ال‌نینو در سواحل غربی آمریکای جنوبی می‌تواند با افزایش بارش همراه شود. آتاکاما در حالت عادی آن‌قدر خشک است که حتی افزایش نسبتاً محدود بارندگی می‌تواند برای بیدار شدن پوشش گیاهی کافی باشد. مطالعات علمی نیز نشان داده‌اند که رویدادهای «بیابان گل‌پوش» آتاکاما با دوره‌هایی از بارش غیرعادی ارتباط دارند و برخی از این دوره‌ها هم‌زمان با رویدادهای قوی ال‌نینو رخ داده‌اند.

چه گل‌هایی در آتاکاما ظاهر می‌شوند؟

بارش فقط باعث سبز شدن سطح زمین نمی‌شود؛ مجموعه‌ای از گیاهان یک‌ساله و گونه‌های دارای اندام‌های زیرزمینی تقریباً هم‌زمان وارد چرخه رشد می‌شوند. از گونه‌های مشاهده‌شده در شکوفایی آتاکاما می‌توان به Cistanthe grandiflora که با نام «پای گواناکو» شناخته می‌شود، و گونه‌هایی مانند añañuca و suspiro de campo اشاره کرد. گیاه garra de león نیز از گونه‌های شاخص و بومی این پدیده است.

• پاتا دِ گواناکو: گل‌هایی با رنگ‌های صورتی و بنفش که در دوره‌های مرطوب آتاکاما ظاهر می‌شوند.
• گارا دِ لئون: گونه‌ای بومی منطقه که در زمان شکوفایی بیابان دیده می‌شود.
• آنانـیوکا و سوسپیرو دِ کامپو: از دیگر گیاهانی هستند که در دوره‌های مناسب بارندگی وارد چرخه گل‌دهی می‌شوند.

بذرها سال‌ها زیر خاک منتظر می‌مانند

این منظره به معنی تغییر دائمی آب‌وهوای آتاکاما نیست. گیاهان بخش زیادی از چرخه زندگی خود را در حالت خواب سپری می‌کنند و تنها زمانی که ترکیبی از رطوبت، دمای مناسب و شرایط نوری فراهم شود، رشد آنها آغاز می‌شود.

بررسی‌های علمی روی دوره‌های شکوفایی آتاکاما نشان داده‌اند که افزایش پوشش گیاهی مستقیماً با انباشت بارش در ماه‌های پیش از شکوفایی و در طول این دوره ارتباط دارد. در یک بررسی ماهواره‌ای از سال‌های 1981 تا 2015، 13 رویداد شکوفایی شناسایی شد. گسترده‌ترین رویداد ثبت‌شده در این بررسی در سال 2011 رخ داد و حدود 11,136 کیلومتر مربع از دشت‌های خشک آتاکاما را برای حدود 180 روز تحت تأثیر قرار داد.

ال‌نینو در سال 2026

شکوفایی امسال با بازگشت ال‌نینو در اقیانوس آرام هم‌زمان شده است. سازمان جهانی هواشناسی در سپتامبر 2026 اعلام کرد که ال‌نینو به‌طور مشخص مستقر شده و انتظار می‌رود در ماه‌های پایانی سال تقویت شود. پیش‌بینی‌های این سازمان احتمال تداوم این وضعیت تا فوریه 2027 را نزدیک به 100 درصد اعلام کرده‌اند.

با این حال، هر بارش شدید در آتاکاما الزاماً به معنی شکل‌گیری یک شکوفایی گسترده نیست. به همین دلیل، «بیابان گل‌پوش» یک پدیده موقت و وابسته به شرایط دقیق محیطی است و پس از پایان دوره رطوبت، پوشش گیاهی دوباره کاهش پیدا می‌کند.

تصاویر منتشرشده از آتاکامای 2026 به همین دلیل توجه زیادی جلب کرده‌اند: در منطقه‌ای که معمولاً با خاک خشک، سنگ و ماسه شناخته می‌شود، بارش مرتبط با شرایط اقلیمی ال‌نینو امکان رشد موقت صدها گونه گیاهی را فراهم کرده است. این پدیده در گزارش‌های علمی نیز به عنوان یک واکنش سریع اکوسیستم فوق‌خشک آتاکاما به بارش غیرعادی ثبت شده است و امسال بار دیگر این منظره در شمال شیلی دیده می‌شود.

• موقعیت: شمال شیلی و بخش‌هایی از صحرای آتاکاما
• عامل اصلی شکوفایی: بارش غیرعادی و فراهم شدن رطوبت کافی برای بذرهای خفته
• ارتباط اقلیمی: هم‌زمانی با شرایط ال‌نینو
• پیش‌بینی اوج شکوفایی در 2026: ماه اکتبر