کاوشگر ژاپنی MMX با مأموریت جمع‌آوری نمونه از «فوبوس» (قمر مریخ) راهی فضا شد
کاوشگر ژاپنی MMX روز ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ با موشک H3 از مرکز فضایی تانگاشیما به فضا پرتاب شد. مأموریت MMX با هدف بررسی دو قمر مریخ، فوبوس و دیموس، و جمع‌آوری دست‌کم ۱۰ گرم نمونه از سطح فوبوس انجام می‌شود. بازگشت محموله به زمین برای سال ۲۰۳۱ برنامه‌ریزی شده است.
پرتاب موفق کاوشگر ژاپنی MMX برای جمع‌آوری نمونه از فوبوس
آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن (JAXA) روز سه‌شنبه ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، کاوشگر فضایی MMX (Martian Moons eXploration) را با موشک H3 از مرکز فضایی تانگاشیما در جنوب غربی ژاپن به فضا فرستاد. پرتاب در ساعت ۴:۴۱:۰۳ بامداد به وقت استاندارد ژاپن انجام شد. آژانس فضایی ژاپن اعلام کرد موشک مطابق برنامه پرواز کرد و حدود یک ساعت و ۱۱ دقیقه پس از پرتاب، کاوشگر با موفقیت از موشک جدا شد و در مدار موردنظر قرار گرفت.
مأموریت MMX با هدف بررسی قمرهای مریخ و انتقال نمونه‌ای از سطح فوبوس به زمین طراحی شده است. پروژه تحت مدیریت JAXA و با مشارکت سازمان‌های فضایی بین‌المللی اجرا می‌شود. ناسا، مرکز ملی مطالعات فضایی فرانسه (CNES)، مرکز هوافضای آلمان (DLR) و آژانس فضایی اروپا (ESA) در بخش‌های مختلف این مأموریت همکاری دارند.
به گزارش پایگاه خبری شفق نیوز، کاوشگر MMX قرار است پس از حدود یک سال سفر در فضا، در سال ۲۰۲۷ به محدوده مریخ برسد و عملیات بررسی قمرهای این سیاره را آغاز کند. طبق برنامه مأموریت، بازگشت محموله نمونه به زمین در سال ۲۰۳۱ انجام خواهد شد.
فوبوس مقصد اصلی مأموریت فضایی ژاپن
مریخ دو قمر طبیعی به نام‌های فوبوس (Phobos) و دیموس (Deimos) دارد. فوبوس قمر بزرگ‌تر این سیاره است و در فاصله متوسط حدود ۶ هزار کیلومتری از سطح مریخ گردش می‌کند. دانشمندان هنوز درباره منشأ این دو قمر به پاسخ قطعی نرسیده‌اند. دو فرضیه اصلی، شکل‌گیری آن‌ها بر اثر برخورد اجرام بزرگ با مریخ و به دام افتادن سیارک‌ها در میدان گرانشی این سیاره است.
کاوشگر MMX پس از رسیدن به منظومه مریخ، در مداری نزدیک به فوبوس قرار می‌گیرد تا نقشه‌برداری و بررسی‌های علمی را انجام دهد. این فضاپیما قرار است شکل سطح، ساختار داخلی، ویژگی‌های گرانشی و ترکیب مواد موجود در فوبوس را بررسی کند. تصاویر و داده‌های ابزارهای علمی، اطلاعات لازم برای انتخاب محل فرود و نمونه‌برداری را فراهم خواهند کرد.
هدف اصلی پروژه، جمع‌آوری دست‌کم ۱۰ گرم مواد سطحی فوبوس و انتقال آن‌ها به زمین است. این نمونه‌ها پس از بازگشت، امکان بررسی مستقیم ترکیبات و ویژگی‌های مواد این قمر را در آزمایشگاه‌های زمینی فراهم می‌کنند.
مراحل جمع‌آوری نمونه و بازگشت به زمین
برنامه پروازی MMX شامل سفر به مریخ، بررسی فوبوس، فرود و نمونه‌برداری، مشاهده دیموس و بازگشت به زمین است. طبق برنامه اعلام‌شده برای این پروژه، مراحل اصلی مأموریت عبارت‌اند از:
- ۲۰۲۶: پرتاب کاوشگر با موشک H3 از مرکز فضایی تانگاشیما در ژاپن.
- ۲۰۲۷: رسیدن به محدوده مریخ و آغاز عملیات بررسی قمرها.
- ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰: مطالعه فوبوس از مدار نزدیک، بررسی محل‌های احتمالی فرود و اجرای عملیات جمع‌آوری نمونه.
- مرحله پایانی بررسی‌ها: انجام رصدهای برنامه‌ریزی‌شده از دیموس، قمر دوم مریخ.
- ۲۰۳۰: خروج از محدوده مریخ و آغاز سفر بازگشت به زمین.
- ۲۰۳۱: جداسازی کپسول حامل نمونه و ورود آن به جو زمین؛ بازیابی کپسول برای انجام بررسی‌های بعدی برنامه‌ریزی شده است.
در عملیات نمونه‌برداری، فضاپیما باید در شرایط گرانشی متفاوت از زمین، به سطح فوبوس نزدیک شود و مواد موردنیاز را جمع‌آوری کند. طبق طرح مأموریت، دو عملیات فرود برای جمع‌آوری نمونه در نظر گرفته شده است. همچنین یک کاوشگر کوچک متحرک با نام ایدِفیکس (IDEFIX) که با همکاری فرانسه و آلمان توسعه یافته، برای بررسی سطح و کمک به ارزیابی محل‌های فرود در این پروژه حضور دارد.
ابزارهای علمی MMX و همکاری ناسا
کاوشگر ژاپنی برای انجام بررسی‌های علمی به مجموعه‌ای از ابزارهای تصویربرداری و اندازه‌گیری مجهز شده است. ابزار MEGANE که با مشارکت ناسا و آزمایشگاه فیزیک کاربردی دانشگاه جانز هاپکینز توسعه یافته، با اندازه‌گیری پرتوهای گاما و نوترون‌های منتشرشده از سطح فوبوس، به شناسایی عناصر شیمیایی موجود در این قمر کمک می‌کند.
این داده‌ها در کنار تصاویر و اندازه‌گیری‌های سایر تجهیزات، برای بررسی ترکیب سطح فوبوس و مطالعه منشأ آن استفاده خواهند شد. دانشمندان با تحلیل مواد جمع‌آوری‌شده از سطح این قمر نیز می‌توانند اطلاعات مستقیمی درباره ترکیب شیمیایی آن به دست آورند.
در صورت اجرای موفق نمونه‌برداری و بازگشت محموله، نمونه‌های فوبوس برای نخستین بار از یک قمر مریخ به زمین منتقل می‌شوند. این مأموریت با پروژه‌های پیشین ژاپن، از جمله هایابوسا و هایابوسا ۲ که نمونه‌هایی از سیارک‌ها را به زمین آوردند، ارتباط فنی دارد.
