تصویری بسيار زيبا از حمام حاج تراب
حمام حاج آقا تراب در محله علی‌آباد نهاوند، یکی از زیباترین و کامل‌ترین نمونه‌های معماری گرمابه‌های سنتی ایران است. حمام حاج تراب در سال ۱۲۳۰ هجری شمسی، در دوران ناصرالدین شاه قاجار ساخته شد و به سبک معماری صفوی طراحی شده است. بانی آن حاج میرزا محمدنقی، از خوانین و معتمدین شهر بود و حمام به نام پسرش، حاج آقا تراب، شهرت یافت. این اثر در ۶ دی ۱۳۵۵ با شماره ۱۴۹۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.
نام «حمام دوقلو» از ساختار دوگانه‌اش می‌آید. بخش بزرگ‌تر با سردینه و گرمخانه وسیع، ویژه رجال، اشراف و شاهزادگان بود و بخش کوچک‌تر برای مردم عادی. مساحت کلی بنا حدود ۶۷۰ مترمربع است و شامل فضاهایی چون هشتی ورودی، بینه (رختکن)، گرمخانه، خزینه و تون‌خانه می‌شود. ورودی اصلی چند پله پایین‌تر از سطح کوچه قرار دارد و دو نیم‌ستون سنگی زیبا در دو طرف آن دیده می‌شود.
معماری داخلی بسیار چشمگیر است. در وسط سردینه چهار ستون سنگی قرار دارد که گنبدی با نورگیر مرکزی روی آن‌ها سوار شده است. حوض زیبایی در میان قرار گرفته و طاق‌نماهایی در اطراف برای نشستن و تعویض لباس تعبیه شده‌اند. گرمخانه نیز ساختاری مشابه با گنبد کوچک‌تر دارد. مصالح اصلی آجر، ساروج، سنگ و گچ است. تزئینات شامل گچ‌بری‌های اسلیمی، آهک‌بری‌های ظریف با نقوش گیاهی و انسانی، و کاشی‌کاری‌هایی است که صحنه‌هایی از شاهنامه، به‌ویژه نبرد رستم با دیو سفید، را با هفت رنگ به تصویر کشیده‌اند. این تصاویر روی هلالی بالای ستون‌ها نقش بسته‌اند و فضای حمام را به روایتی زنده از ادبیات کلاسیک ایران تبدیل کرده‌اند.
امروز این حمام به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده است. در بخش مردانه، ماکت‌هایی مراسم شست‌وشوی سنتی را نشان می‌دهند و در بخش زنانه، مراسم حنابندان عروس به تصویر کشیده شده است. این تغییر کاربری باعث شده بازدیدکنندگان نه‌تنها با معماری، بلکه با آداب و رسوم اجتماعی گذشته نهاوند آشنا شوند. مرمت‌های دوره‌ای، از جمله کارهای اخیر آهک‌بری و کف‌سازی، همچنان ادامه دارد تا این میراث زنده بماند.
