سد کاریبا Kariba Dam در زامبیا و زیمبابوه
سد کاریبا یک سد بتنی قوسی با ارتفاع ۱۲۸ متر و طول تاج ۶۱۷ متر است که بر روی رودخانه زامبزی، بین زامبیا و زیمبابوه ساخته شده است. کاریبا که بین سال‌های ۱۹۵۶ تا ۱۹۵۹ ساخته شد، دریاچه کاریبا را ایجاد کرد که بزرگترین دریاچه مصنوعی جهان از نظر ظرفیت ذخیره مخزن است و ۱۸۱ کیلومتر مکعب آب را در خود جای داده است. سد نقش حیاتی در امنیت انرژی و توسعه اقتصادی منطقه‌ای ایفا می‌کند و ۲۱۳۰ مگاوات ظرفیت تولید برق برای زامبیا و زیمبابوه فراهم می‌کند و پتانسیل تولید سالانه بیش از ۱۰۰۰۰ گیگاوات ساعت انرژی پاک و تجدیدپذیر را دارد.
با گذشت زمان، نیروی آب ناشی از آبشار از دریچه‌های سد، به تدریج کف سنگ طبیعی را فرسایش داده و یک حوضچه غوطه‌وری در پایین‌دست سد تشکیل داده است که عمق آن تقریباً به ۸۰ متر می‌رسد. برای مدیریت تکامل مداوم آن و جلوگیری از تضعیف پی سد، راه‌حل بهینه شامل بزرگ کردن حوضچه غوطه‌وری، عمدتاً در پایین‌دست و همچنین امتداد آن به سمت هر دو کرانه، و محافظت از پنجه پایین‌دست سد با یک پوشش بتنی است. این تغییر شکل، تخلیه کارآمد جریان‌های سرریز را در پایین‌دست افزایش می‌دهد، از تمرکز تلاطم در یک منطقه محدود و محصور جلوگیری می‌کند و در نتیجه فرسایش را کاهش می‌دهد. اینها اولین کارهایی از این نوع در جهان هستند.
علاوه بر تغییر شکل حوضچه غوطه‌وری، نیاز مبرمی به بازسازی شش دریچه سد که سرریز را تشکیل می‌دهند، وجود دارد. در طول 60 سال گذشته، انبساط بتن به دلیل واکنش‌های شیمیایی طبیعی بر عملکرد روان این دریچه‌ها تأثیر گذاشته است. یک سرریز با عملکرد مناسب برای حفظ مخزن در سطوح بهینه مطابق با رژیم سیلاب رودخانه زامبزی بسیار مهم است.
تا پایان سال 2024، عملیات حفاری، بتن‌ریزی و بازسازی حوضچه فرسایشی سد کاریبا با موفقیت به پایان رسید و بخش تأمین مالی‌شده توسط اتحادیه اروپا عملاً تکمیل شد. با این حال، برخلاف برنامه اولیه، پروژه در سال 2025 به پایان نرسید و طبق آخرین اعلام «سازمان رودخانه زامبزی»، اکنون حدود 94 درصد پیشرفت دارد و تکمیل نهایی آن برای سه‌ماهه چهارم سال 2026 برنامه‌ریزی شده است.
منبع: شفق نیوز ـ گزارشگر خبری
