یا رب روا مدار که گدا معتبر شود گر معتبر شود ز خدا بی خبر شود / شعر کامل

به گزارش شفق نیوز، «یا رب روا مدار که گدا معتبر شود / گر معتبر شود ز خدا بی‌خبر شود» از بیت‌هایی است که در زبان فارسی کاربرد فراوان پیدا کرده و در گفت‌وگوهای اجتماعی، ادبی و سیاسی نیز به آن استناد شده است. صورت مشهور این عبارت با دیوان حافظ ارتباط دارد، اما در متن غزل حافظ، ضبط شناخته‌شده بیت به این شکل است: «در تنگنای حیرتم از نخوت رقیب / یا رب مباد آن که گدا معتبر شود». این غزل با مطلع «ترسم که اشک در غم ما پرده‌در شود» آغاز می‌شود.

در تنگنای حیرتم از نخوت رقیب
یا رب مباد آن که گدا معتبر شود

جایگاه بیت در غزل حافظ

این بیت در میانه غزلی قرار دارد که ابیات آن درباره غم، صبر، دعا، عشق، رقیب و رسیدن به مقصود سخن می‌گویند. حافظ پیش از این بیت می‌گوید «از کیمیای مهر تو زر گشت روی من» و پس از آن نیز درباره شرایط رسیدن به مقبولیت نزد مردم صاحب‌نظر سخن می‌گوید. بنابراین بیت را نمی‌توان جدا از فضای کلی غزل بررسی کرد.

در بیت مورد بحث، واژه «گدا» در برابر «معتبر» قرار گرفته است. «معتبر» در زبان فارسی به معنای صاحب اعتبار، ارزش و جایگاه شناخته‌شده است. حافظ از قرار گرفتن «گدا» در جایگاه اعتبار سخن می‌گوید و آن را در ارتباط با «نخوت رقیب» مطرح می‌کند. ترکیب «تنگنای حیرت» نیز وضعیت شاعر را در برابر غرور و خودبینی رقیب نشان می‌دهد.

اطلاعات مربوط به شعر یارب روا مدار که گدا معتبر شود

• شاعر: حافظ شیرازی
• قالب: غزل
• مطلع غزل: «ترسم که اشک در غم ما پرده‌در شود»
• بیت مورد بحث: «در تنگنای حیرتم از نخوت رقیب / یا رب مباد آن که گدا معتبر شود»
• واژه کلیدی بیت: گدا، معتبر، نخوت، رقیب
• موضوع بیت: اعتبار، غرور، جایگاه اجتماعی و رفتار رقیب

تفاوت عبارت مشهور با متن غزل

عبارتی که در میان مردم بیشتر شنیده می‌شود «یارب روا مدار که گدا معتبر شود / گر معتبر شود ز خدا بی‌خبر شود» است. جست‌وجوی این عبارت نشان می‌دهد که شکل دوم در نوشته‌ها و نقل‌های عمومی فراوان تکرار شده است. با این حال، متن ثبت‌شده در غزل حافظ عبارت «گر معتبر شود ز خدا بی‌خبر شود» را ندارد و ضبط دیوانی بیت همان «یا رب مباد آن که گدا معتبر شود» است.

نسبت بیت با تعبیرهای رایج

در نوشته‌های معاصر، این بیت گاهی برای توصیف فردی به کار می‌رود که پس از رسیدن به قدرت یا اعتبار، گذشته خود را فراموش کرده است. متن حافظ تنها همان چیزی است که در غزل آمده و عبارت «ز خدا بی‌خبر شود» در بیت ثبت‌شده دیوان وجود ندارد.

شعر کامل یا رب روا مدار که گدا معتبر شود

ترسم که اشک در غم ما پرده در شود / وین راز سر به مهر به عالم سمر شود

گویند سنگ لعل شود در مقام صبر / آری شود ولیک به خون جگر شود

خواهم شدن به میکده گریان و دادخواه / کز دست غم خلاص من آن جا مگر شود

از هر کرانه تیر دعا کرده‌ام روان / باشد کز آن میانه یکی کارگر شود

ای جان حدیث ما بر دلدار بازگو / لیکن چنان مگو که صبا را خبر شود

از کیمیای مهر تو زر گشت روی من / آری به یمن لطف شما خاک زر شود

در تنگنای حیرتم از نخوت رقیب / یا رب مباد آن که گدا معتبر شود

بس نکته غیر حسن بباید که تا کسی / مقبول طبع مردم صاحب نظر شود

این سرکشی که کنگره کاخ وصل راست / سرها بر آستانه او خاک در شود

حافظ چو نافه سر زلفش به دست توست / دم درکش ار نه باد صبا را خبر شود