هواپیمای بلریو 11 (Blériot XI) | اطلاعات فنی، مشخصات و تصاویر
هواپیمای بلریو 11 یا Blériot XI یک هواپیمای تک‌موتوره، تک‌سرنشین و تک‌باله فرانسوی بود که توسط لویی بلریو طراحی و ساخته شد. نخستین نمونه این هواپیما در سال 1909 در فرانسه به پرواز درآمد و همان سال با پرواز تاریخی لویی بلریو از فرانسه به انگلستان بر فراز کانال مانش شناخته شد. موزه ملی هوا و فضای اسمیتسونین، بلریو 11 را یک هواپیمای تک‌باله با موتور کشنده و کنترل جانبی از طریق تاب دادن بال‌ها معرفی می‌کند.
طراحی در دوره‌ای شکل گرفت که هواپیما هنوز به استانداردهای فنی دهه‌های بعد نرسیده بود. بدنه آن از سازه چوبی ساخته می‌شد و برای استحکام سازه از پایه‌ها و سیم‌های مهاربندی استفاده می‌شد. بال‌ها نیز ساختار چوبی داشتند و با پوشش پارچه‌ای پوشانده می‌شدند. در این هواپیما خبری از بدنه فلزی یکپارچه، کابین بسته یا سامانه‌های کنترلی هیدرولیکی هواپیماهای امروزی نبود.
هواپیمای بلریو 11 در طراحی خود از آرایش تک‌باله با ملخ در بخش جلویی استفاده می‌کرد. موتور در قسمت جلو قرار داشت و ملخ را مستقیماً به حرکت درمی‌آورد. این آرایش به الگویی تبدیل شد که در سال‌های بعد در بسیاری از هواپیماهای سبک مورد استفاده قرار گرفت. مرکز ملی پرواز سنتنیال نیز اشاره می‌کند که بلریو 11 در سال 1909 فرمول تک‌باله موتورکش را تثبیت کرد و مجموعه‌ای از ویژگی‌های آن در هواپیماهای بعدی ادامه یافت.
لیست مشخصات هواپیمای بلریو 11
مشخصات بلریو 11 به نسخه، سال ساخت و نوع موتور بستگی داشت. برای جلوگیری از مخلوط شدن اطلاعات مدل‌های مختلف، داده‌های زیر عمدتاً به نمونه سال 1909 مرتبط با پرواز لویی بلریو یا نمونه تاریخی هم‌دوره آن مربوط است. موزه هنر و صنایع پاریس برای هواپیمای مورد استفاده در عبور از کانال مانش، جرم 310 کیلوگرم، طول حدود 8 متر و دهانه بال 7.20 متر را ثبت کرده است. مجموعه شاتل‌ورث نیز برای نمونه پروازی خود که به مدل سال 1909 مربوط است، موتور 25 اسب بخاری آنزانی و سرعت بیشینه 46 مایل بر ساعت را ذکر می‌کند.
- نام: Blériot XI
- کشور سازنده: فرانسه
- سازنده: Blériot Aéronautique
- طراح: لویی بلریو
- نوع: هواپیمای تک‌باله
- خدمه: یک نفر
- سال ساخت نمونه تاریخی: 1909
- طول نمونه تاریخی: حدود 8 متر
- دهانه بال نمونه تاریخی: حدود 7.20 متر
- جرم نمونه تاریخی: حدود 310 کیلوگرم
- موتور نمونه پرواز کانال مانش: آنزانی سه سیلندر
- توان موتور: حدود 25 اسب بخار
- نوع موتور: سه سیلندر شعاعی با آرایش بادبزنی
- جنس سازه: چوب
- پوشش: پارچه
- نوع کنترل جانبی: تاب دادن بال‌ها
- آرایش موتور: موتور کشنده در بخش جلویی
- سرعت ثبت‌شده برای نمونه شاتل‌ورث: حدود 46 مایل بر ساعت
اعداد بالا را نباید به تمام نسخه‌های بلریو 11 تعمیم داد. برای نمونه، هواپیمای بلریو 11 موجود در موزه ملی هوا و فضای اسمیتسونین مربوط به سال 1914 است و موتور 50 اسب بخاری گنوم دارد؛ طول آن 7.95 متر، دهانه بال آن 9.88 متر و جرم خالی آن 326 کیلوگرم ثبت شده است. این تفاوت نشان می‌دهد که بلریو 11 در طول دوره تولید دستخوش تغییرات فنی شده است.
هواپیمای بلریو 11 چه زمانی ساخته شد؟
توسعه بلریو 11 به سال‌های پایانی دهه 1900 بازمی‌گردد. نخستین پرواز این نوع هواپیما در 23 ژانویه 1909 در میدان پروازی ایسی-له-مولینو در نزدیکی پاریس ثبت شده است. موزه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا این تاریخ را در خط زمانی هوانوردی سال 1909 ثبت کرده و آن را به عنوان نخستین پرواز بلریو نوع 11 معرفی می‌کند.
به گزارش شفق نیوز، نسخه اولیه بلریو 11 در ابتدا با موتور REP با توان 30 اسب بخار پرواز می‌کرد. آزمایش‌ها باعث شد موتور هواپیما تغییر کند و در ادامه موتور سه سیلندر آنزانی با توان حدود 25 اسب بخار روی آن نصب شود. اسمیتسونین ثبت کرده است که تا پایان ماه مه 1909، بلریو 11 به موتور 25 اسب بخاری سه سیلندر آنزانی مجهز شده بود و پس از آن پروازهای موفق‌تری انجام داد.
موتور آنزانی در مقایسه با نمونه‌های قبلی از نظر توان محدود بود، اما در منابع موزه‌ای به اعتبار آن از نظر قابلیت اطمینان اشاره شده است. برای هواپیمایی که قرار بود مسافت قابل توجهی را بر فراز آب طی کند، کارکرد پایدار موتور اهمیت مستقیم داشت، زیرا در صورت توقف موتور، خلبان امکان فرود روی زمین را نداشت.
بلریو 11 پس از پروازهای آزمایشی سال 1909 تنها به عنوان یک هواپیمای آزمایشی باقی نماند. نسخه‌های مختلفی از آن ساخته شد و در سال‌های بعد موتور، ابعاد بال، ظرفیت سرنشین و برخی اجزای سازه‌ای تغییر کرد. به همین دلیل هنگام بررسی مشخصات فنی این هواپیما باید سال ساخت و نسخه مورد نظر مشخص باشد.
لویی بلریو و شکل‌گیری پروژه Blériot XI
لویی بلریو مهندس و صنعتگر فرانسوی بود که پیش از فعالیت جدی در هوانوردی از راه تولید چراغ و تجهیزات روشنایی خودرو درآمد قابل توجهی به دست آورده بود. موزه هنر و صنایع پاریس نوشته است که بلریو در آغاز قرن بیستم از فعالیت مربوط به چراغ‌های خودرو ثروتمند شد و همین منابع مالی به او امکان داد تا آزمایش‌های هوایی خود را دنبال کند.
بلریو پیش از رسیدن به بلریو 11 چندین هواپیما را طراحی و آزمایش کرده بود. موزه علوم لندن اشاره می‌کند که او مجموعه‌ای از طرح‌های مختلف را آزمایش کرد و پس از تجربه‌های متعدد به آرایش بلریو 11 رسید. در منابع موزه هنر و صنایع نیز آمده است که بلریو طی حدود یک دهه 12 هواپیما ساخت. بنابراین بلریو 11 حاصل یک پروژه منفرد نبود، بلکه در ادامه مجموعه‌ای از آزمایش‌های فنی او شکل گرفت.
در طرح‌های پیشین، بلریو درباره جایگاه موتور، شکل بال، روش کنترل و ساختار بدنه آزمایش‌های مختلفی انجام داده بود. بلریو 8 در سال 1908 به سامانه‌ای با ستون کنترل دستی و کنترل پایی سکان جهت مجهز شد؛ آرایشی که بعدها در هواپیماهای متداول باقی ماند. تجربه این طرح‌ها در شکل‌گیری طراحی بلریو 11 نقش داشت.
بلریو برای بلریو 11 به سراغ ساختاری رفت که نسبت به بسیاری از طرح‌های آزمایشی قبلی ساده‌تر بود. بدنه از تیرهای چوبی و سیم‌های مهاربندی تشکیل می‌شد و بال‌ها نیز با سیم‌های متعدد به سازه متصل بودند. کنترل چرخش جانبی با تغییر شکل بخش‌هایی از بال انجام می‌شد؛ روشی که در آن دوره برای کنترل هواپیما به کار می‌رفت و ریشه آن به تجربه‌های قبلی هوانوردی بازمی‌گشت.
نخستین پروازهای بلریو 11
نخستین پرواز ثبت‌شده بلریو 11 در 23 ژانویه 1909 در ایسی انجام شد. این هواپیما در ماه‌های بعد چندین بار تغییر کرد و آزمایش‌های بیشتری روی موتور و سامانه کنترل آن انجام گرفت. جایگزینی موتور اولیه با موتور آنزانی سه سیلندر در همین دوره صورت گرفت و نمونه مجهز به آنزانی در ادامه سال برای پروازهای بیشتری آماده شد.
پروازهای آزمایشی بلریو پیش از عبور از کانال مانش اهمیت زیادی داشت، زیرا هواپیما باید بتواند در شرایط واقعی مدت زمان کافی در هوا باقی بماند. در ماه‌های بهار و تابستان 1909، بلریو با بلریو 11 پروازهای منظم‌تری انجام داد و هواپیما برای یک مأموریت طولانی‌تر آماده شد. اسمیتسونین موتور آنزانی را از عوامل مهم قابلیت اتکای هواپیما در مسیر پیش رو معرفی می‌کند.
در این دوره، رقابت برای عبور هوایی از کانال مانش نیز مطرح بود. روزنامه بریتانیایی Daily Mail برای کسی که بتواند با هواپیما کانال مانش را طی کند، جایزه‌ای به ارزش 1000 پوند تعیین کرده بود. بلریو در 25 ژوئیه 1909 با بلریو 11 وارد این رقابت شد و جایزه را به دست آورد.
پروازهای پیش از آن مأموریت نشان دادند که بلریو 11 قادر است با موتور کم‌توان آنزانی پروازی پیوسته انجام دهد. با این حال، عبور از آب‌های کانال مانش شرایط متفاوتی داشت؛ زیرا در طول مسیر امکان فرود عادی وجود نداشت و خلبان باید هواپیما را تا رسیدن به ساحل انگلستان در پرواز نگه می‌داشت.
ساختار بال‌ها و آرایش کلی هواپیما
هواپیمای بلریو 11 یک تک‌باله بود و بال‌های آن در دو طرف بدنه، در ارتفاعی نزدیک به شانه خلبان قرار داشتند. موزه شاتل‌ورث ساختار بال را چوبی و پوشیده با پارچه معرفی می‌کند. برای مهار بال‌ها نیز سیم‌هایی از بخش‌های بالایی و پایینی سازه به نقاط مختلف متصل می‌شدند. این سیم‌ها بخشی از ساختار باربر هواپیما بودند و ظاهر شبکه‌ای مشخصی به بلریو 11 می‌دادند.
بدنه هواپیما نیز از چارچوب چوبی ساخته شده بود. سیم‌های کششی و پایه‌های سازه‌ای، بخش‌های مختلف بدنه را در جای خود نگه می‌داشتند. در نمونه مورد بررسی مرکز ملی پرواز سنتنیال، بدنه با پارچه پوشانده شده و موتور و ملخ در جلوی آن قرار گرفته‌اند. این آرایش باعث شد جریان هوای تولیدشده توسط ملخ در مسیر جلویی هواپیما قرار بگیرد و موتور در موقعیت کشنده کار کند.
سامانه کنترل جانبی بلریو 11 بر پایه تاب دادن بال‌ها کار می‌کرد. خلبان با استفاده از سامانه سیمی، بخش‌هایی از بال را تغییر شکل می‌داد تا نیروی بال در دو طرف هواپیما تغییر کند و هواپیما به سمت راست یا چپ متمایل شود. اسمیتسونین برای نمونه بلریو 11 خود صراحتاً «Wing warping lateral control» را ثبت کرده است.
در قسمت عقب هواپیما، سکان جهت و سطوح افقی دم قرار داشتند. طبق شرح فنی مرکز ملی پرواز سنتنیال، در نسخه اولیه بلریو 11 سکان مرکزی برای کنترل جهت و سطوح انتهایی برای کنترل ارتفاع به کار می‌رفتند و وظیفه کنترل جانبی به تاب دادن بال‌ها سپرده شده بود.
چرخ‌های اصلی نیز در بخش زیرین هواپیما قرار داشتند و مجموعه فرود با سازه‌های چوبی و فلزی مهاربندی می‌شد. نمونه موجود در شاتل‌ورث دارای ارابه فرودی با دو چرخ اصلی است و موزه اسمیتسونین نیز برای نمونه سال 1914 بلریو 11 از ارابه فرود چرخان یاد می‌کند. تفاوت میان نمونه‌های تولیدی نشان می‌دهد که ارابه فرود نیز در نسخه‌های مختلف بدون تغییر باقی نمانده است.
موتور و پیشرانه بلریو 11
پیشرانه بلریو 11 در طول دوره فعالیت این هواپیما یکسان نبود. نمونه اولیه با موتور REP با توان 30 اسب بخار ساخته شد، اما برای نسخه‌ای که در مسیر آماده‌سازی پرواز کانال مانش قرار داشت، موتور Anzani سه سیلندر با توان حدود 25 اسب بخار مورد استفاده قرار گرفت. اسمیتسونین و مرکز ملی پرواز سنتنیال هر دو به این تغییر موتور اشاره کرده‌اند.
موتور آنزانی مورد استفاده در نمونه تاریخی، آرایش سه سیلندر بادبزنی داشت. این موتور در جلوی بدنه نصب شده بود و یک ملخ را به حرکت درمی‌آورد. در توضیح موزه هنر و صنایع پاریس نیز موتور نمونه پرواز کانال مانش به عنوان موتور آنزانی سه سیلندر معرفی شده است.
توان حدود 25 اسب بخار با استاندارد هواپیماهای امروزی بسیار کم به نظر می‌رسد، اما باید آن را در ارتباط با جرم و طراحی هواپیما بررسی کرد. نمونه تاریخی موزه هنر و صنایع پاریس حدود 310 کیلوگرم جرم دارد و برای آن موتور سه سیلندر آنزانی ثبت شده است. این ترکیب به بلریو 11 اجازه داد با سرعتی در حدود 60 کیلومتر بر ساعت برای پرواز تاریخی خود حرکت کند.
موتور آنزانی تنها پیشرانه‌ای نبود که روی بلریو 11 نصب شد. نسخه‌های بعدی با موتورهای قوی‌تر نیز ساخته شدند. برای نمونه، بلریو 11 موجود در موزه ملی هوا و فضای اسمیتسونین که مربوط به سال 1914 است، به موتور هفت سیلندر چرخشی گنوم با توان 50 اسب بخار مجهز است. این هواپیما از نظر ابعاد و جرم نیز با نمونه مورد استفاده لویی بلریو تفاوت دارد.
پرواز تاریخی با بلریو 11 بر فراز کانال مانش
صبح 25 ژوئیه 1909، لویی بلریو با بلریو 11 از نزدیکی کاله در فرانسه به پرواز درآمد تا کانال مانش را به مقصد انگلستان طی کند. موزه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا زمان برخاستن را 4:41 صبح ثبت کرده و محل برخاست را منطقه Les Baraques نزدیک کاله اعلام کرده است. موزه هنر و صنایع پاریس نیز برای نمونه موجود در مجموعه خود زمان برخاستن را 4:41 ثبت کرده و مبدأ را سنگات در منطقه پاس-دو-کاله ذکر می‌کند.
مسیر پرواز حدود 38 تا 40 کیلومتر بود و بلریو باید در تمام این مدت بر فراز آب باقی می‌ماند. اختلاف جزئی در مسافت و زمان در منابع مختلف دیده می‌شود؛ اسمیتسونین فاصله را حدود 40 کیلومتر و زمان پرواز را 36 دقیقه و 30 ثانیه ثبت کرده است، در حالی که موزه هنر و صنایع برای نمونه تاریخی خود مسافت حدود 38 کیلومتر و مدت حدود 32 دقیقه را ذکر می‌کند. برای روایت زمان و فاصله، داده اسمیتسونین و گزارش موزه را باید به عنوان دو ثبت تاریخی متفاوت در نظر گرفت.
بلریو در طول مسیر با شرایط جوی و باد روبه‌رو بود و مسیر مستقیم و ساده‌ای مانند پروازهای امروزی در اختیار نداشت. مقصد او در نزدیکی دوور در ساحل انگلستان قرار داشت. موزه شاتل‌ورث زمان رسیدن به محدوده صخره‌های دوور را 5:17 صبح ثبت کرده و نوشته است که هواپیما هنگام فرود روی صخره‌های دوور با فرود سخت مواجه شد.
موزه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا محل فرود را Northfall Meadow در نزدیکی قلعه دوور و مدت پرواز را 36 دقیقه و نیم ثبت کرده است. بنابراین تفاوت‌هایی که در منابع درباره محل دقیق فرود یا مدت پرواز دیده می‌شود، به شیوه ثبت رویداد مربوط است و اصل رویداد در منابع معتبر یکسان است: لویی بلریو در 25 ژوئیه 1909 با بلریو 11 کانال مانش را با هواپیما طی کرد.
این پرواز جایزه 1000 پوندی Daily Mail را برای بلریو به همراه داشت. اسمیتسونین ارزش جایزه را در توضیح مجموعه خود 2500 دلار ثبت کرده است که به ارزش اعلام‌شده در آن زمان مربوط می‌شود، در حالی که موزه هنر و صنایع پاریس و موزه RAF مبلغ جایزه را 1000 پوند ذکر می‌کنند.
هواپیمای مورد استفاده در این پرواز پس از بازگشت به فرانسه برای مدت کوتاهی در معرض دید عمومی قرار گرفت و سپس در 13 اکتبر 1909 به مجموعه موزه هنر و صنایع پاریس منتقل شد. این موزه امروز همان هواپیمای اصلی پرواز کانال مانش را با شماره ثبت 14272 نگهداری می‌کند.
سوالات متداول
بلریو 11 چه سالی پرواز کرد؟
نخستین پرواز ثبت‌شده بلریو 11 در 23 ژانویه 1909 در ایسی-له-مولینو انجام شد. چند ماه بعد، همین خانواده هواپیما با تغییرات فنی و موتور آنزانی برای پروازهای طولانی‌تر آماده شد.
لویی بلریو با چه هواپیمایی از کانال مانش عبور کرد؟
لویی بلریو در 25 ژوئیه 1909 با یک Blériot XI تک‌باله از فرانسه به انگلستان پرواز کرد. هواپیمای مورد استفاده او اکنون در موزه هنر و صنایع پاریس نگهداری می‌شود.
موتور بلریو 11 چند اسب بخار بود؟
برای نمونه‌ای که در پرواز تاریخی کانال مانش استفاده شد، موتور آنزانی سه سیلندر با توان حدود 25 اسب بخار ثبت شده است. نمونه‌های دیگر بلریو 11 موتورهای متفاوتی داشتند؛ برای نمونه، هواپیمای سال 1914 موجود در اسمیتسونین به موتور گنوم 50 اسب بخاری مجهز است.
سرعت بلریو 11 چقدر بود؟
موزه هنر و صنایع پاریس برای هواپیمای پرواز کانال مانش سرعت حدود 60 کیلومتر بر ساعت را ذکر می‌کند. مجموعه شاتل‌ورث برای نمونه سال 1909 خود سرعت بیشینه 46 مایل بر ساعت را ثبت کرده است.
بلریو 11 چند سرنشین داشت؟
مدل تک‌سرنشین بلریو 11 که در پرواز کانال مانش استفاده شد، برای یک خلبان طراحی شده بود. بعدها نسخه‌های دو سرنشین و مدل‌های نظامی و آموزشی نیز بر پایه بلریو 11 ساخته شدند.
هواپیمای اصلی پرواز کانال مانش کجاست؟
هواپیمای اصلی مورد استفاده لویی بلریو در موزه هنر و صنایع پاریس نگهداری می‌شود. این هواپیما در سال 1909 وارد مجموعه موزه شد و شماره ثبت آن 14272 است.
بدنه بلریو 11 از چه موادی ساخته شده بود؟
سازه اصلی بلریو 11 از چوب ساخته می‌شد و بخش‌هایی از آن با سیم‌های کششی مهاربندی شده بود. پوشش بال‌ها و بخش‌هایی از بدنه نیز پارچه‌ای بود. موزه شاتل‌ورث و مرکز ملی پرواز سنتنیال هر دو این ساختار چوبی و پارچه‌ای را ثبت کرده‌اند.
منبع:
