سنگ روزتا (Rosetta Stone) کتیبه‌ای که خواندن هیروگلیف‌های مصر باستان را ممکن کرد
سنگ روزتا (Rosetta Stone) قطعه‌ای از یک لوح سنگی مربوط به سال 196 پیش از میلاد است که فرمانی مذهبی درباره بطلمیوس پنجم روی آن نوشته شده است. متن فرمان به سه خط هیروگلیف، دموتیک و یونانی باستان حک شده است. این سنگ در سال 1799 در نزدیکی شهر رشید مصر کشف شد و بعدها نقش مهمی در رمزگشایی خط هیروگلیف داشت. بر اساس اطلاعات موزه بریتانیا، سنگ روزتا از جنس گرانودیوریت است، حدود 112.3 سانتی‌متر طول، 75.7 سانتی‌متر عرض و 28.4 سانتی‌متر ضخامت دارد. بخش باقی‌مانده آن شامل 14 خط هیروگلیف، 32 خط دموتیک و 54 خط یونانی است.
سنگ روزتا بخشی شکسته از یک لوح سنگی بزرگ‌تر است که در دوره حکومت بطلمیوسی در مصر ساخته شد. متن روی آن در 27 مارس 196 پیش از میلاد توسط شورای کاهنان در شهر ممفیس صادر شد و به حکومت و اقدامات بطلمیوس پنجم، پادشاه مصر، مربوط بود. این فرمان برای استفاده گسترده در معابد مصر به سه شیوه نوشتاری، یعنی هیروگلیف، دموتیک و یونانی باستان، نوشته شد.
این سنگ در ژوئیه 1799 و در جریان لشکرکشی فرانسه به مصر کشف شد. سربازان فرانسوی هنگام تعمیر و توسعه استحکامات نزدیک شهر رشید در دلتای نیل، قطعه سنگ را از میان بقایای دیوار پیدا کردند. رشید در منابع اروپایی با نام «Rosetta» شناخته می‌شد و نام سنگ نیز از همین نام گرفته شده است.
اهمیت سنگ روزتا به سه متن حک‌شده روی آن مربوط است. پژوهشگران می‌توانستند متن یونانی باستان را بخوانند و با مقایسه آن با دو بخش دیگر، به سرنخ‌هایی درباره معنای نشانه‌های مصری دست پیدا کنند. توماس یانگ، دانشمند انگلیسی، در بررسی نام بطلمیوس به شناسایی ارزش آوایی برخی نشانه‌های هیروگلیف کمک کرد. سپس ژان-فرانسوا شامپولیون پژوهش‌های مربوط به این خط را پیش برد و در سال 1822 به نتایج تعیین‌کننده‌ای درباره نظام نوشتاری مصر باستان رسید.
سنگ پس از شکست فرانسه در مصر به کنترل بریتانیا درآمد و از سال 1802 در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود.
منبع: شفق نیوز – گزارشگر علمی
