(ویدئو) آسیاب آبی خوانسار تنها آسیاب آبی فعال در کل ایران
آسیاب آبی خوانسار یکی از معدود بازمانده‌های زنده فناوری سنتی ایران است. این سازه که در پایین‌دست پارک سرچشمه شهر خوانسار (استان اصفهان) قرار دارد، تنها آسیاب باقی‌مانده از حدود ۴۱ آسیاب آبی است که روزگاری در امتداد رودخانه و چشمه‌های این منطقه کار می‌کردند. مردم محلی به آن «آر» می‌گویند و قدمتش را بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ سال تخمین می‌زنند.
خوانسار به خاطر فراوانی آب و چشمه‌های متعددش، در گذشته قطب آسیاب‌های آبی غرب اصفهان بود. مردم از روستاهای اطراف هم گندم، جو، سویا، ذرت و حتی سنجد می‌آوردند تا آرد کنند. سیستم قدیمی این‌گونه بود که شش کیلو غله می‌دادند و پنج کیلو آرد می‌گرفتند؛ بقیه سهم آسیابان بود. تا حدود ۴۰ سال پیش هنوز چند آسیاب فعال بودند، اما با گسترش آسیاب‌های برقی و تغییر سبک زندگی، یکی‌یکی از کار افتادند. این آسیاب هم پس از زلزله سال ۱۳۶۶ و سال‌ها بی‌توجهی، به خرابه و حتی آغل حیوانات تبدیل شده بود.
احیای دوباره آن مدیون تلاش و زحمات شخصی نعمت‌الله نظری، مهندس راه و ساختمان اهل خوانسار است. او بدون حمایت دولتی و با هزینه شخصی، بنا را مرمت کرد و در نوروز ۱۳۹۳ دوباره سنگ‌های آسیاب را به حرکت درآورد. امروزه این آسیاب هنوز کار می‌کند و روزانه بین ۲۰۰ کیلو تا حدود یک و نیم تن غله را آسیاب می‌کند. آرد آن را نانوایی‌ها و شیرینی‌فروشی‌های شهر استفاده می‌کنند.
عملکرد آن ساده و در عین حال بسیار هوشمندانه است: آب سرچشمه ابتدا وارد حوضچه می‌شود تا ناخالصی‌ها ته‌نشین شوند، سپس با فشار روی چرخ آبی می‌ریزد و سنگ بالایی را به چرخش درمی‌آورد. سنگ پایینی ثابت است و دانه‌ها بین دو سنگ ساییده و به آرد تبدیل می‌شوند. زنگوله‌ای هم بالای سنگ‌ها آویزان است که با حرکت آسیاب به صدا درمی‌آید و آسیابان را از کارکرد درست دستگاه باخبر می‌کند.
آسیاب آبی خوانسار تنها آسیاب آبی فعال در سراسر ایران است که همچنان با سیستم سنتی و کهن حدود دو هزار ساله به کار خود ادامه می‌دهد. این بنای تاریخی در حال حاضر به عنوان یک جاذبه گردشگری شناخته می‌شود و علاقه‌مندان می‌توانند از آن بازدید کنند.
منبع: شفق نیوز ـ گزارشگر گردشگری
