قاره‌ای که هیچ خزنده‌ای ندارد، کدام است؟

در زمینه توزیع جانداران روی کره زمین، یکی از سوالات پایه ای و جالب توجه این است که کدام قاره هیچ گونه خزنده بومی ندارد؟ پاسخ علمی و مستند به این سوال قاره قطب جنوب یعنی آنتارکتیکا است. که هیچ خزنده بومی شامل مارها، سوسمارها، تمساح ها، لاک پشت ها و دیگر خزندگان در آن وجود ندارد. این موضوع به دلایل اقلیمی، فیزیولوژیکی، تاریخی و زیست جغرافیایی ریشه دارد که در ادامه مفصل بررسی می کنیم.

معرفی قاره آنتارکتیکا

آنتارکتیکا یا قطب جنوب جنوبی ترین قاره زمین است که تقریبا در قطب جنوب جغرافیایی واقع شده و حدود 14 میلیون کیلومتر مربع مساحت دارد. بخش اعظم آن با یخ های دائمی پوشیده شده و یکی از خشک ترین و سردترین مناطق جهان به شمار می آید. دمای هوا در این قاره می تواند تا زیر منفی 70 درجه سانتی گراد برسد و حتی میانگین دمای سالانه نیز بسیار پایین است.

اقلیم منحصر به فرد آنتارکتیکا باعث شده که این قاره به عنوان بیابان قطبی شناخته شود زیرا میزان بارش سالانه که معمولا به صورت برف است در مناطق داخلی آن از کمترین مقادیر در جهان محسوب می شود و حتی از برخی بیابان های گرم نیز کمتر است.

تعریف خزندگان و نیازهای زیستی آنها

خزندگان یا Reptilia شامل گروه هایی مانند مارها، سوسمارها، کروکودیل ها، لاک پشت ها و دیگر گونه ها هستند. ویژگی های مهم این گروه جانوری عبارت اند از:

خون سرد بودن

خزندگان توانایی تولید گرمای داخلی به اندازه پستانداران و پرندگان را ندارند و برای تنظیم دمای بدن خود به محیط بیرونی وابسته اند.

متابولیسم وابسته به دما

فعالیت بدنی خزندگان به دمای محیط بستگی دارد و در دماهای بسیار پایین، متابولیسم آنها به شدت کاهش می یابد یا به طور کامل متوقف می شود.

این ویژگی ها باعث می شود خزندگان در محیط های گرم تر و دارای چرخه دمایی مناسب عملکرد زیستی موفق تری داشته باشند.

دلایل علمی نبود خزندگان در آنتارکتیکا

1. سرمای شدید و نبود منابع گرمایی

آنتارکتیکا سردترین قاره زمین است. دمای بسیار پایین، نبود یک دوره گرمی موثر در تابستان و تاریکی طولانی مدت زمستانی شرایطی ایجاد می کند که خزندگان قادر به حفظ دمای بدن خود در سطح لازم برای فعالیت نیستند. در چنین محیطی فرایندهای متابولیک خزندگان به طور کامل مختل می شود و بدون منابع گرمایی پایدار مانند تابش مستقیم خورشید یا زمین گرم، ادامه حیات برای آنها ممکن نیست.

2. فقدان زیستگاه مناسب

خزندگان برای زنده ماندن به زیستگاه هایی با غذا، پناهگاه های مناسب و تنوع اکوسیستمی نیاز دارند. در آنتارکتیکا:

• اکوسیستم غالب شامل یخ و برف است
• منابع غذایی زمینی تقریبا وجود ندارند
• هیچ زیستگاه گرم و پایدار برای زندگی خزندگان فراهم نیست

در نتیجه حتی اگر خزندگان به صورت تصادفی وارد آنتارکتیکا شوند به دلیل نبود غذا و زیستگاه مناسب قادر به تشکیل جمعیت پایدار نخواهند بود.

3. جدایی جغرافیایی و دشواری مهاجرت

ساختار جغرافیایی و تاریخ زمین شناسی نشان می دهد که آنتارکتیکا برای مدت طولانی از سایر قاره ها جدا بوده است. میلیون ها سال پیش و در دوران ابرقاره ها امکان جابجایی جانداران میان خشکی ها وجود داشت اما با جدا شدن آنتارکتیکا و حرکت آن به سوی قطب جنوب، سرمای شدید در این منطقه تثبیت شد. این جدایی جغرافیایی باعث شد خزندگان نتوانند از طریق زیست پل ها یا مهاجرت های زمینی به این قاره راه پیدا کنند.

4. آیا در گذشته خزندگان در آنتارکتیکا زندگی می کرده اند؟

بر خلاف وضعیت امروزی، شواهد دیرینه شناسی نشان می دهد که میلیون ها سال قبل، زمانی که آنتارکتیکا آب و هوای گرم تر و پوشش گیاهی گسترده تری داشت، خزندگان در این منطقه حضور داشته اند. یکی از کشفیات مهم در این زمینه فسیل Antarctanax shackletoni است که به دوره تریاسیک تعلق دارد و در کوه های ترانس آنتارکتیک کشف شده است. این فسیل و یافته های مشابه نشان می دهند که توزیع جانداران در گذشته زمین کاملا متفاوت از امروز بوده و تغییرات اقلیمی و جابجایی قاره ها باعث انقراض یا مهاجرت اجباری بسیاری از گونه ها شده است.